Een verzameling met de Kuus en ‘t Pauske

GELDROP – Je had Hein de Kuus en ’t Pauske. Woeste Willem en den Tram. Bijnamen uit het Geldropse van vroeger. Honderden namen heeft Ad Wijnen in de loop der jaren verzameld. “Vaak was het zelfs zo, dat ze mensen alleen met de bijnaam kenden.”

Wijnen is lid van de Nederlandse Genealogie Vereniging en kwam zo in aanraking met bijnamen. Toch vooral iets uit vroeger tijden. In de eerste helft van de vorige eeuw had bijna iedereen een bijnaam.
Dat had verschillende redenen, geeft Ad Wijnen aan. “Omdat veel families met eenzelfde naam in een dorp woonden, en dat waren vaak kleine gemeenschappen, was het soms moeilijk om ze bij hun eigen naam te noemen. Daar waren er vaak al meer van, dus werd al gauw een bijnaam gebruikt om ze uit elkaar te houden. Denk maar aan Jan van Tieskes.”
Mensen kregen ook een bijnaam omdat ze iets bijzonders hadden gedaan of een bepaald beroep hadden. “Een bijnaam was ook gauw gevonden bij een uiterlijk kenmerk of het gedrag van iemand. Soms werd een bijnaam gegeven die het tegenovergestelde aangaf van wat het werkelijk was, bijvoorbeeld ‘het Reusje’ voor een klein manneke.” En dan waren er nog voor- en achternamen die verbasterd werden.
Wijnen begon zijn zoektocht in 2003 en heeft inmiddels een kleine zevenhonderd bijnamen verzameld. “Bijnamen hadden vaak de eigenaardigheid dat ze generaties lang werden meegedragen in de familie. Leuk was dat niet altijd, want soms waren die bijnamen ronduit kwetsend en soms ook niet terecht.”

Gevoeligheden

Gevoelig waren sommige bijnamen zeker, zelfs nog tientallen jaren later. Wijnen heeft ze wel opgenomen in zijn verzameling, uit historisch belang en zonder bijbedoelingen. “Ik kom niet uit Geldrop en dat maakt het voor mij wat makkelijker om afstand te nemen van bepaalde gevoeligheden”, legt hij uit. De 77-jarige Wijnen woont al 53 jaar in Geldrop, maar vraagt zich af of je dan een echte Geldroppenaar bent. “Het dorpse leven van vroeger ken ik natuurlijk niet.”
Hij interviewde tientallen mensen in de afgelopen jaren om zo meer te weten te komen van de bijnamen van het volk. Piet van de Roie Nol bijvoorbeeld en Den Bels. Kop van Elten was een zeer bekend Geldroppenaar en je had Jan de Bult en dun Tel. Niet altijd is er een uitleg van de bijnamen. Bij dun Tel bijvoorbeeld zeggen mensen dat het te maken had met het geld tellen bij een dansavond, anderen claimen dat de man als een van de eersten in het dorp een taxi had en daar stond ‘tel’ met het te draaien nummer op. Bij anderen is er dan weer geen twijfel. Dun Blote dankte zijn bijnaam aan het feit dat hij altijd naakt in De Dommel zwom.

De zoektocht van Ad Wijnen naar bijnamen is nagenoeg gestopt. Hij heeft honderden namen en komt steeds vaker dezelfde tegen. “Ik wil alle mensen die mij van informatie hebben voorzien bedanken.” En hij wil dat zijn collectie bijnamen niet verloren gaat. “Daarom heb ik mijn verzameling ook digitaal ter beschikking gesteld aan de heemkundekring De Heerlijkheid Heeze-Leende-Zesgehuchten en het Historisch Documentatiecentrum Geldrop.”