Netcongestie: rekening van te snelle elektrificatie

REGIO - Elektrificeren en rap een beetje. Die boodschap schalt al jaren door het land. Maar de keerzijde dient zich nu aan in de vorm van netcongestie: deze week ging het volledige Brabantse stroomnet op slot. Experts zijn niet verbaasd. “Dit is ons niet overkomen, er zijn gewoon beleidsfouten gemaakt.”

door Maarten Driessen

Sinds gisteren kunnen nieuwe woningen, scholen, zorginstellingen en bedrijven in de gehele provincie Noord-Brabant niet langer op het elektriciteitsnet worden aangesloten. Een probleem dat ook in veel andere delen van Nederland speelt. En dat met alle gevolgen van dien: in Asten bijvoorbeeld loopt de bouw van 1.700 broodnodige huizen (fors) vertraging op.

Ineens leven we zo in een nieuwe realiteit. Netcongestie steekt een spaak in de wielen van de gedroomde energietransitie. Daarin wordt vol ingezet op elektrificatie om zo fossiele brandstoffen te kunnen afbouwen.

Voor gewaarschuwd

De complicaties die nu optreden komen echter niet als een verrassing, zegt bijvoorbeeld lector energietransitie Martien Visser. “We hadden deze problemen kunnen zien aankomen. En er is ook voor gewaarschuwd”, aldus Visser. 

David Smeulders, hoogleraar Energietechnologie aan de Technische Universiteit Eindhoven, deelt die opvatting. Hij verwijst naar een rapport van de Wetenschappelijke Raad voor het Regeringsbeleid uit 2008, Infrastructures, time to invest, waarin de overheid voor het eerst een rode vlag kreeg aangereikt. 

‘Bedrijven en woningen moeten voorlopig gewoon aan het gas blijven’

Onderzoekers constateerden daarin namelijk: ‘In de energiesector is als gevolg van uitputting van fossiele hulpbronnen en klimaatverandering behoefte aan een grote systeeminnovatie, in feite aan een geheel nieuwe infrastructuur. De overgang naar een duurzame toekomst vergt substantiële investeringen, die in de huidige situatie niet vanzelfsprekend worden gedaan.’

“Het is ons dus niet overkomen, er zijn gewoon beleidsfouten gemaakt”, reageert Smeulders. “Bijvoorbeeld vol doorgaan met elektrificeren terwijl het net vol zit.”

Dat daar onvoldoende naar is gehandeld, had volgens lector Visser ook met het ‘van gas los-sentiment’ te maken. “Wie durft dan nog te zeggen dat dit op zo’n korte termijn helemaal niet kan?”

Stroomverbruik

Met enige regelmaat wordt de suggestie gewekt dat ons stroomverbruik stijgt. Bijvoorbeeld door overheden zoals de provincie Noord-Brabant. Die geeft als verklaring voor netcongestie: ‘We gebruiken met zijn allen steeds meer elektriciteit.’ En netbeheerder Enexis: ‘Ons stroomnet is drukker dan ooit. We gebruiken steeds meer stroom.’

Het elektriciteitsverbruik in Nederland stijgt echter al jaren niet meer. “Het jaarlijks stroomverbruik is in geen enkele provincie toegenomen”, bevestigt Visser. “Waarom dit dan toch zo wordt gecommuniceerd? Dat is lastig om te beoordelen. Misschien omdat het lekker simpel klinkt, of uit onwetendheid. Maar het zet mensen wel op het verkeerde been.”

Verspreid over land én zee staan zonneparken en windmolens opgesteld. (Foto: Maarten Driessen)

Volgens Smeulders zit het probleem in de hoge pieken en diepe dalen. Zo wordt tussen pakweg vier uur ’s middags en negen uur ’s avonds wél meer stroom rondgepompt. “Dan komt iedereen thuis, wordt de auto opgeladen, gaan de warmtepompen aan en wordt er elektrisch gekookt. Er wordt dus alleen op bepaalde tijdstippen ‘te veel’ stroom verbruikt.” Een voorspelbare consequentie van inzet op elektrificatie.

Variërende locaties

Die piekmomenten vertellen één kant van het netcongestie-verhaal. De andere is de inzet op zogenaamde ‘wiebelstroom’, ofwel zonne- en windenergie als vervanger van bijvoorbeeld gas en steenkool. En dan niet specifiek die zonneparken of windmolens, maar vooral waar deze staan. 

Visser legt uit: “De variërende locaties waar zonne- en windenergie worden opgewekt spelen een rol. Vroeger wisten netbeheerders waar de gas- en steenkoolcentrales stonden en konden ze daar hun netwerk op plannen. Nu komt de stroom soms van centrales, soms van zonneparken op land en dan weer van wind op zee. Als de opwek van zon en wind op de locaties van de centrales was ontwikkeld, dan was er nu niets aan de hand.” 

Want voor al die verschillende locaties en bijbehorende scenario’s moet extra netwerkcapaciteit worden vrijgehouden.

De rem erop

Maar de elektrificatie-trein denderde in de afgelopen jaren zonder omkijken voort. Tot op het punt waar we nu staan. Wat is wijsheid? “Kraan dicht en dweilen”, is Visser resoluut. “We moeten stoppen met het net nog extra te belasten en dat in ieder geval niét stimuleren. Eerst de bestaande problemen oplossen.”

Ook Smeulders wil de rem erop. “Het tempo van elektrificatie moet omlaag. Bedrijven en woningen moeten voorlopig gewoon aan het gas blijven.” Zelf zet de hoogleraar alvast de eerste stap: “Ik ga weer een gewone cv-ketel installeren.”